بیرون ‌زدگی دیسک یا فتق دیسک

بیرون زدگی دیسک  که به آن فتق دیسک ( herniated disk ) نیز گفته می‌شود، بروز مشکل در یکی از بالشتکهای لاستیک مانند (دیسک)  بین استخوان مهره ‌های ستون فقرات است.

دیسکهای ستون فقرات شبیه به یک دونات ژله‌ ای کوچک هستند که هسته مرکزی آنها نرمتر بوده و با حلقه سخت تر حلقوی شکل احاطه می‌شوند. فتق دیسک که گاهی اوقات به آن پارگی دیسک، بیرون ‌زدگی دیسک و یا لغزش دیسک گفته می‌شود زمانی اتفاق می‌افتد که هسته نرم ژله ‌ای شکل دیسک از طریق پارگی دیواره سخت بیرونی، خارج می‌شود.

بیرون ‌زدگی دیسک باعث تحریک عصب‌های مجاور شده و منجر به احساس درد، بی ‌حسی یا ضعف دست یا پا می‌شود. با این حال بسیاری از افرادی که دچار بیرون ‌زدگی دیسک هستند ممکن است هیچ علائمی تجربه نکنند و متوجه آن نباشد. بیشتر افرادی که دچار فتق دیسک هستند برای اصلاح این مشکل، نیازی به عمل جراحی ندارند.

بیرون ‌زدگی دیسک یا فتق دیسک بیرون ‌زدگی دیسک یا فتق دیسک

شکل- تصاویر سمت چپ دیسک طبیعی و تصویر سمت راست دیسک بیرون زده را نشان میدهند. دو تصویر پایین به صورت برش عرضی از ستون فقرات نشان داده شده اند.

 

علائم بیرون ‌زدگی دیسک

در بیشتر موارد بیرون ‌زدگی دیسک در پایین کمر (لامبار) اتفاق می‌افتد اما ممکن است در ناحیه گردن نیز رخ دهد. متداولترین علایم و نشانه ‌های بیرون ‌زدگی دیسک عبارتند از:

  • درد بازو یا ران

در صورتی‌ که بیرون ‌زدگی دیسک در پایین کمر باشد، احتمالاً درد شدیدی در باسن و ران‌ها تجربه می‌کنید. همچنین ممکن است بخشی از مچ پا نیز درگیر ‌شود. در صورتی که دیسک بیرون زده در ناحیه گردن قرار داشته باشد، معمولاً درد بیشتر در شانه و بازو شدید است. همچنین در هنگام سرفه، عطسه و یا حرکت ستون فقرات در برخی حالات ممکن است درد به بازو یا پاها بزند.

  • بی‌ حسی یا مور مور شدن

افرادی که دچار بیرون ‌زدگی دیسک هستند اغلب در بخشی از بدن که عصب‌های تحت فشار قرار دارند بی ‌حسی، گزگز یا مور مور شدن را تجربه می‌کنند.

  • ضعف

عضلاتی که عصب های تحت فشار در آن‌ها قرار دارد ضعیف می‌شوند. این وضعیت ممکن است باعث شود در توانایی بلند کردن اجسام یا نگه داشتن آنها اختلال ایجاد شود یا گاهی بیمار هنگام راه رفتن نتواند تعادل خود را حفظ کند.

 

توجه داشته باشید ممکن است دچار بیرون ‌زدگی دیسک باشید اما خودتان خبر نداشته باشید. گاهی اوقات بیرون ‌زدگی دیسک در عکس ستون فقرات افرادی که هیچ علائمی از این مشکل ندارند، شناسایی می‌شود.

بیرون ‌زدگی دیسک یا فتق دیسک

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم

در صورتی که درد کمر یا گردن، به پایین و به رانها یا بازو انتشار پیدا می کند، به فکر مراجعه به پزشک باشید. همچنین در صورتی که درد همراه با بی ‌حسی، گزگز یا ضعف است باید به دنبال علت آن به پزشک مراجعه کنید.

بیرون ‌زدگی دیسک یا فتق دیسک

چه عواملی باعث بیرون ‌زدگی دیسک می‌شود؟

بیرون ‌زدگی دیسک غالباً در نتیجه ساییدگی و استهلاک تدریجی مرتبط با افزایش سن ایجاد می‌شود که به آن تخریب یا دژنراسیون دیسک می‌گویند. با افزایش سن، دیسک‌های ستون فقرات بخشی از محتوای آب خود را از دست می‌دهند. این امر باعث می‌شود که انعطاف ‌پذیری آنها کاهش یافته و در مقابل پارگی حتی تحت فشار کم، آسیب ‌پذیر شوند.

در  بیشتر افراد نمی‌توان علت دقیق بیرون ‌زدگی دیسک را مشخص کرد.

گاهی اوقات هنگام بلند کردن اجسام سنگین یا بزرگ با استفاده از عضله‌ های کمر (به جای استفاده از عضله‌ های پا)، فشار زیادی بر کمر وارد می‌کنید که این فشار باعث بیرون ‌زدگی دیسک می‌شود. همچنین خم شدن و چرخیدن در هنگام بلند کردن اجسام می‌تواند باعث بیرون ‌زدگی دیسک شود. در موارد نادر حوادثی مانند زمین خوردن یا وارد آمدن ضربه به ناحیه کمر ممکن است باعث فتق دیسک شود.

بیرون ‌زدگی دیسک یا فتق دیسک

عوامل زمینه ‌ساز بیرون ‌زدگی دیسک

به طور کلی عوامل زیر احتمال بیرون زدن دیسک را افزایش می‌دهند:

  • اضافه وزن – وزن اضافی بدن باعث می‌شود فشار بیشتری بر دیسک‌های پایین کمر وارد شود.
  • شغل – افرادی که به واسطه شغل خود از نظر فیزیکی تحرک کمی دارند بیشتر دچار مشکلات کمر می‌شود. همچنین مشاغلی که حرکات مکرر بلند کردن اجسام، هل دادن اجسام، کشیدن اجسام، خم شدن یا چرخیدن با طرفین در آنها وجود دارد احتمال مشکلات کمر از جمله بیرون زدن دیسک را افزایش می‌دهند.
  • ژنتیک – برخی افراد از نظر ژنتیکی زمینه بیرون ‌زدگی دیسک را دارند.

 

عوارض و خطرات بیرون زدن دیسک

در بخش پایینی ستون فقرات طناب نخاعی قرار ندارد. درست در زیر کمر، طناب نخاعی به گروهی از ریشه‌ های عصبی بلند (دم اسب cauda equina) منشعب می‌شود که می‌توان آن را شبیه دم اسب تصور کرد. در موارد نادر بیرون ‌زدگی دیسک ممکن است باعث تحت فشار قرار گرفتن ریشه ‌های عصبی شود. برای جلوگیری از ضعف یا فلج دائمی در چنین مواردی ممکن است جراحی اورژانسی انجام شود.

در موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:

  • بدتر شدن علائم – در صورتی که درد، بی حسی یا ضعف به حدی افزایش یافته است که نمی‌توانید کارهای روزمره خود را انجام دهید
  • اختلال عملکرد مثانه یا روده – افرادی که دچار سندرم دم اسب هستند ممکن است دچار بی ‌اختیاری ادرار یا مدفوع شده و یا با وجود مثانه پر، در دفع ادرار دچار مشکل شوند.
  • بی ‌حسی زینی – از دست دادن پیشرونده حس در نواحی پشت پاها و پیرامون مقعد که به آن ناحیه زینی گفته میشود

 

پیشگیری از بیرون ‌زدگی دیسک

  • ورزش

با ورزش عضلات بدن خود را تقویت کنید تا به پایدار سازی و پشتیبانی از ستون فقرات کمک شود

  • حفظ حالت مناسب بدن

همیشه بدن باید در حالت درست قرار داشته باشد تا فشاری که بر ستون مهره ها و دیسک‌ها وارد می‌شود کاهش یابد. همیشه صاف بنشینید و توجه داشته باشید که مهره ها در ردیف درست قرار داشته باشد به خصوص هنگامی که به مدت طولانی می‌نشینید. هنگام بلند کردن اشیای سنگین فشار را روی پاهای خود انتقال دهید و با کمک کمر چیزی را بلند نکنید.

  • وزن طبیعی

با حفظ وزن سالم و طبیعی به سلامت خود کمک کنید. وزن اضافی فشار بیشتری بر ستون فقرات و دیسک‌ها وارد کرده و آنها را مستعد بیرون زدن می‌کند.

 

 

درباره دکتر علی نقره کار

فلوشيپ فوق تخصصي درد از دانشگاه علوم پزشكي ایران، بورد تخصصي آنستزيولوژي و مراقبتهاي ويژه از دانشگاه علوم پزشكي تهران، بازرس انجمن رژيونال آنستزي و درد ايران (ISRAPM)، مدیر داخلی مجله علمی - پژوهشی بیهوشی

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *