علائم و نشانه ‌های سیاتیک

سیاتیک (sciatica) به دردی گفته می‌شود که در طول مسیر عصب سیاتیک که از پایین کمر منشعب شده و به ران ها، باسن و پاها می‌رسد، امتداد می‌یابد. معمولاً سیاتیک تنها بر یک طرف بدن تأثیر می‌گذارد.

سیاتیک در اکثریت موارد زمانی اتفاق می‌افتد که دچار بیرون زدن دیسک (فتق دیسک)، خار استخوانی در ستون فقرات و یا تنگی کانال نخاعی می‌شوید که در نتیجه آن بخشی از عصب ستون فقرات تحت فشار قرار می‌گیرد. حاصل این وضعیت التهاب، درد و اغلب کمی بی ‌حسی در یکی از پاها است.

 

اگر چه درد مربوط به سیاتیک ممکن است شدید باشد اما در اکثر موارد بدون درمان‌های جراحی ظرف چند هفته بهبود می‌یابد. افرادی که سیاتیک شدید دارند و علائمی مانند ضعف شدید پا و یا تغییر وضعیت کنترل مثانه یا روده را تجربه می‌کنند، ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشند.

علائم و نشانه ‌های سیاتیک

علائم و نشانه ‌های سیاتیک چیست

دردی که از پایین ستون فقرات به باسن و پا می‌زند مشخصه اصلی سیاتیک است. ممکن است تقریباً در هر جایی در طول مسیر عصب تحت فشار، احساس ناراحتی داشته باشید اما احتمال ناراحتی از پایین کمر تا باسن و پشت رانها بیشتر است.

درد سیاتیک ممکن است بسیار متفاوت باشد و از درد خفیف تا درد سوزشی تیز یا ناتوان کننده می‌تواند تجربه شود. گاهی اوقات درد ممکن  است شبیه شوک الکتریکی احساس شود. ممکن است درد سیاتیک هنگام سرفه کردن یا عطسه کردن بدتر شود و نشستن طولانی مدت علائم را تشدید می‌نماید. معمولا تنها یک طرف بدن درگیر است و فرد دچار بی‌ حسی، مور مور یا گزگز  و یا ضعف عضلات پا شوند. همچنین ممکن است در یک ناحیه از پا درد داشته باشید و بی ‌حسی را در بخش دیگری از پا تجربه کنید.

علائم و نشانه ‌های سیاتیک

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم

موارد خفیف سیاتیک معمولاً به مرور زمان بهبود می‌یابد. در صورتی که با اقدامات مراقبتی در خانه نتوانستید این علایم را برطرف کنید یا در صورتی که درد بیش از یک هفته طول کشیده است، یا در صورتی که درد شدید است یا به صورت پیش رونده بدتر می‌شود به پزشک مراجعه کنید. در موارد زیر بلافاصله به پزشک مراجعه کنید:

  • درد شدید و ناگهانی در پایین کمر یا پا و بی حسی و ضعف عضلات پاها
  • درد، به دنبال یک جراحت یا حادثه شدید مانند تصادف ایجاد شده باشد
  • در کنترل مثانه یا روده (کنترل ادرار و مدفوع ) مشکل دارید

علائم و نشانه ‌های سیاتیک

چه عواملی باعث سیاتیک می‌شود؟

سیاتیک زمانی اتفاق می‌افتد که عصب سیاتیک تحت فشار قرار گرفته است که معمولاً به دنبال بیرون زدن دیسک ستون فقرات و یا رشد بیش از حد استخوان (خار استخوانی) در مهره‌ های کمر اتفاق می‌افتد. در موارد نادر ممکن است عصب در اثر وجود یک تومور تحت فشار قرار گرفته باشد یا در اثر بیماری‌هایی مانند دیابت آسیب ‌دیده باشد.

علائم و نشانه ‌های سیاتیک

عوامل زمینه‌ ساز سیاتیک چیست

سن – تغییرات مرتبط با افزایش سن در ستون فقرات (مانند خار استخوانی و بیرون ‌زدگی دیسک) متداولترین عامل سیاتیک است

چاقی – وزن اضافی بدن فشار زیادی بر ستون فقرات وارد می‌کند و امکان تغییراتی در ستون فقرات که باعث تحریک سیاتیک می‌شود را فراهم می‌آورد

شرایط فیزیکی شغل – مشاغلی که در آنها باید دائماً خم شوید، اجسام سنگین بلند کنید یا به مدت طولانی وسیله نقلیه برانید، احتمال سیاتیک را افزایش می‌دهند. با این حال شواهد قطعی در مورد این ارتباط وجود ندارد.

نشستن به مدت طولانی – افرادی که مدت طولانی می‌نشیند یا سبک زندگی کم تحرک دارند احتمال بیشتری دارد که دچار سیاتیک شوند.

دیابت – در بیماران دیابتی، توانایی استفاده  از قند خون در بدن بیمار دچار اختلال میشود و موجب این میشود که خطر آسیب دیدن عصب افزایش یابد.

 

عوارض و خطرات سیاتیک

اگر چه بیشتر افراد بدون درمان، درد سیاتیکشان کاملاً بهبود می‌یابد اما درد سیاتیک ممکن است نشاندهنده  آسیب  به این عصب باشد.

در موارد زیر باید فورا به پزشک مراجعه کنید :

  • از دست دادن حس پا
  • ضعف پا
  • از دست دادن کنترل عملکرد مثانه یا روده

علائم و نشانه ‌های سیاتیک

پیشگیری از سیاتیک

همیشه امکان پیشگیری از سیاتیک وجود ندارد اما  اقدامات زیر می تواند نقش مهمی در پیشگیری از سیاتیک و محافظت از کمر داشته باشد:

ورزش منظم

برای حفظ قدرت عضلات کمر باید توجه ویژه ‌ای به ورزش منظم داشته باشید. عضلات شکم و پایین کمر برای حفظ حالت درست بدن بسیار مهم هستند. در مورد ورزش‌های مناسب از پزشک سؤال کنید.

حفظ حالت مناسب بدن هنگام نشستن

هنگام نشستن بر روی صندلی، صندلی ای انتخاب کنید که پشتی و تکیه گاه مناسبی برای کمر داشته باشد و دسته های مناسبی برای استراحت دست‌ها و چرخهایی برای چرخیدن صندلی داشته باشد. برای حفظ انحنای نرمال کمر یک بالش کوچک یا حوله لوله شده در ناحیه پایین کمر بگذارید. زانوها باید همتراز با رانها باشند.

حفظ حالت مناسب بدن هنگام ایستادن

در صورتی که مدت طولانی باید بایستید، هرازگاهی یک پای خود را بر روی چهار پایه یا جعبه کوچکی بگذارید. هنگامی که شیء سنگین را بلند میکنید وزن آن را بر روی پاهای خود تحمل کنید و وزن آن را بر ناحیه کمر نیندازید. هنگام بالا و پایین رفتن از پله‌ ها خم نشوید. تنها  زانوها را خم کنید، دقت داشته باشید کمر تان صاف  باشد. بار را تا حد ممکن نزدیک به بدن نگه دارید. از بلند کردن و چرخیدن هم‌زمان پرهیز کنید. تا حد ممکن هنگام بلند کردن اشیای سنگین از اطرافیان کمک بگیرید.

 

تشخیص سیاتیک چگونه است؟

پزشک در معاینه فیزیکی قدرت عضله و واکنش آن را بررسی می‌کند. برای مثال ممکن است از شما خواسته شود برای پنجه یا پاشنه راه بروید و در حالی که به پشت خوابیده اید پای خود را بلند کنید. درد حاصل از سیاتیک معمولاً در هنگام این فعالیت‌ها بدتر می‌شود.

 

تست‌ها و آزمایش‌ها

در بسیاری از افراد در عکس پرتوی ایکس یا انواع دیگر عکس‌برداری بیرون ‌زدگی دیسک یا خار استخوانی شناسایی می‌شود در حالی که ممکن است بیمار هیچ علائمی نداشته باشد. معمولاً پزشک این آزمایش‌ها را تجویز نمی‌کند مگر این که درد شدید باشد یا ظرف چند هفته بهبود نیافته باشد.

عکس پرتوی ایکس – در عکس پرتوی ایکس ستون فقرات زایده های استخوانی مانند خار استخوانی که باعث تحت فشار قرار دادن عصب شده است، آشکار می‌شود.

ام آر آی – در ام آر آی با استفاده از امواج رادیویی و مغناطیسی قدرتمند، عکس‌های مقطع عرضی از کمر تهیه می‌شود. در ام آر آی تصاویری با جزئیات بالا از بافت‌های نرم و استخوان حاصل می‌شود. در ام آر آی بر روی تخت دراز می‌کشید و به داخل دستگاه می‌روید.

سی ‌تی ‌اسکن – در صورتی‌ که از سی ‌تی ‌اسکن برای عکس‌برداری از کمر استفاده می‌شود، ممکن است پیش از عکس‌برداری ماده حاجب (رنگ مخصوصی که برای ایجاد کنتراست استفاده میشود) در مجرای نخاعی تزریق شود که به آن سی تی میلوگرام گفته می‌شود. سپس این رنگ اطراف طناب نخاعی و عصبهای نخاع به گردش در می آید و بر روی اسکن به رنگ سفید دیده می‌شود.

الکترومیوگرافی – در این تست، پالسهای الکتریکی تولید شده توسط عصب ها و واکنش عضلات، بررسی می‌شود. در این روش تحت فشار قرار گرفتن عصب که در اثر بیرون‌ زدگی دیسک یا تنگی کانال نخاعی اتفاق افتاده است، آشکار می‌شود.

 

روش‌های درمان سیاتیک چیست؟

در صورتی که درد سیاتیک با اقدامات مراقبت در منزل بهبود نیافت، ممکن است برخی از درمان‌های زیر توصیه شود:

 

  • داروها

داروهایی که برای درد سیاتیک ممکن است تجویز شوند عبارتند از:

  • داروهای ضد التهاب
  • داروهای شل ‌کننده عضله
  • داروهای مخدر
  • داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای
  • داروهای ضد تشنج

 

  • درمانهای فیزیکی

پس از این که درد حاد سیاتیک بهبود یافت، پزشک ممکن است برنامه توان‌بخشی برای کمک به پیشگیری از آسیبها و دردهای آتی توصیه نماید. این درمان ها معمولاً شامل ورزش‌های اصلاحی، ورزش‌های تقویت ‌کننده عضلات پشتیبانی ‌کننده کمر و بهبود انعطاف ‌پذیری بدن می‌باشد.

 

  • تزریق استروئید

در برخی موارد ممکن است پزشک توصیه کند تزریق کورتیکو استروئید در ناحیه پیرامون ریشه عصبی درگیر، انجام شود. کورتیکو استروئیدها با برطرف کردن التهاب پیرامون عصب تحریک شده، به کاهش درد کمک می‌کنند. معمولاً با این درمان تا چند ماه بعد درد برطرف می‌شود. تزریق کورتیکواسترویید موجب افزایش خونرسانی به عصب آسیب دیده شده و فاکتورهایی که موجب التهاب عصب شده توسط خون شسته میشوند و اکسیژن بیشتری به عصب میرسد که فرایند ترمیم عصب آسیب دیده را نتسریع می کند.

  • جراحی

این روش درمانی معمولاً در شرایطی انجام می‌شود که عصب تحت فشار باعث ضعف قابل توجه، از دست دادن کنترل مثانه یا روده و یا درد پیشرونده شده است یا با درمان‌های دیگر درد بهبود نیافته است. در صورتی که خار استخوانی باعث تحت فشار قرار گرفتن عصب شده باشد طی یک عمل جراحی، استخوان زاید برداشته میشود و در صورتی که فتق دیسک عامل آن باشد، ممکن است عمل جراحی دیسک انجام شود. در مواردی که دیسک خفیف تا متوسط باشد ممکن است با روشهای بسته از جمله لیزر، ازن، دیسکوژل بیرون زدگی دیسک اصلاح شده و فشار از روی عصب برداشته شود اما در موارد شدیدتر نیاز به عمل جراحی باز می باشد.

علائم و نشانه ‌های سیاتیک

درمان‌های خانگی و ایجاد تغییراتی در سبک زندگی برای سیاتیک

در بیشتر افراد اقدامات خود مراقبتی برای بهبود سیاتیک کفایت می‌کند. توجه داشته باشید اگر چه استراحت به مدت یکی دو روز باعث بهبود درد می‌شود اما عدم تحرک طولانی ‌مدت درد را تشدید می‌نماید.

اقدامات دیگری که می‌توانید در خانه انجام دهید عبارتند از:

کمپرس سرد – به عنوان اولین اقدام چند قطعه یخ را در داخل دستمال تمیزی بپیچید و آن را به مدت ۲۰ دقیقه بر روی ناحیه دردناک قرار دهید. این کار را چند مرتبه در روز انجام دهید. هرگز یخ را مستقیماً بر روی پوست قرار ندهید.

کمپرس گرم – پس از چند روز کمپرس گرم استفاده کنید. برای این منظور می‌توانید از کیسه آب گرم یا حوله گرم استفاده کنید. اگر درد ادامه داشت می‌توانید کمپرس گرم و سرد را به نوبت استفاده کنید.

حرکت کششی – ورزش‌ها و حرکات کششی پایین کمر به بهبودی کمک کرده و فشار را از ریشه عصبی برمی‌دارد. از پریدن، خم شدن یا تغییر وضعیت ناگهانی در هنگام حرکات کششی خودداری کنید و هر حرکت کششی را حداقل ۳۰ ثانیه حفظ کنید.

داروهای بدون نسخه – برای کاهش درد می‌توانید مسکن هایی مانند ایبوپروفن مصرف نمایید.

 

طب جایگزین

طب سوزنی – در طب سوزنی سوزن‌های بسیار نازکی در نقاط خاصی از بدن وارد پوست می‌شود. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند طب سوزنی می‌تواند به کاهش درد کمر کمک کند در حالی که برخی پژوهش‌های دیگر نتایج متناقضی نشان می‌دهند. در صورتی‌ که می‌خواهید طب سوزنی انجام دهید حتماً این کار را تنها نزد متخصص مجرب و ماهر انجام دهید.

کایروپراکتیک – مانور دستی یکی از اَشکال درمان کایروپراکتیک است که برای درمان محدودیت حرکت ستون فقرات انجام می‌شود. هدف از این کار بازگرداندن دامنه حرکتی و در نتیجه بهبود عملکرد و کاهش درد است. مانور دستی ستون فقرات به نظر می‌رسد به عنوان درمان استاندارد برای درد پایین کمر روش مطمئن و مؤثری است اما ممکن است برای دردهای تیر کشنده و امتدادی مناسب نباشد.

 

چگونه برای مراجعه به پزشک آماده شوید؟

همه افرادی که سیاتیک دارند نیاز به درمان پزشکی ندارند. اما اگر علائم شما شدید است یا بیش از یک ماه طول کشیده است باید به پزشک مراجعه کنید. اقداماتی که برای کمک به تشخیص درست باید پیش از آن انجام دهید به صورت زیر است:

  1. تمامی علائم خود و زمان شروع آن‌ها را بنویسید
  2. اطلاعات پزشکی کلیدی را فهرست کنید از جمله مشکلات پزشکی دیگر و اسامی مکمل ها یا داروهایی که مصرف می‌کنید
  • در صورتی که اخیراً تصادفی یا جراحتی داشته‌اید که ممکن است به کمرتان آسیب زده باشد، این موضوع را به اطلاع پزشک برسانید
  1. یکی از عزیزان خود را همراه ببرید . در صورت امکان دسترسی بخواهید شما را همراهی کند و به شما کمک کند چه چیزهایی را باید به پزشک بگویید.
  2. همه سؤالاتی را که می‌خواهید از پزشک بپرسید، بر روی یک برگه بنویسید و همراه خود ببرید.

 

 

درباره دکتر علی نقره کار

فلوشيپ فوق تخصصي درد از دانشگاه علوم پزشكي ایران، بورد تخصصي آنستزيولوژي و مراقبتهاي ويژه از دانشگاه علوم پزشكي تهران، بازرس انجمن رژيونال آنستزي و درد ايران (ISRAPM)، مدیر داخلی مجله علمی - پژوهشی بیهوشی

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *