پارگی روتاتور کاف (تاندونهای شانه) چیست؟ چطور آن را تشخیص داده و درمان کنیم؟

پارگی روتاتور کاف (تاندونهای شانه) چیست؟ چطور آن را تشخیص داده و درمان کنیم؟

با شنیدن اسم پارگی یکی از بافت های بدن اولین چیزی که معمولاً به ذهن می رسد انجام عمل جراحی است. ولی همیشه این طور نیست. پارگی روتاتور کاف (تاندونهای شانه)  که در ناحیه شانه ها اتفاق می افتد همیشه نیازمند عمل جراحی نیست و با انجام روش هایی قابل درمان است. ولی روتاتور کاف (تاندونهای شانه) چیست؟ مهم تر از آن اینکه چطور آسیب دیدگی این بافت را تشخیص دهیم و با بقیه دردهای شانه اشتباه نگیریم؟ در این مقاله به این سؤالات پاسخ می دهیم و همین طور توضیح می دهیم که چطور پارگی روتاتور کاف (تاندونهای شانه) بدون انجام جراحی قابل درمان است.

 

روتاتور کاف(تاندونهای شانه) چیست؟

روتاتور کاف(تاندونهای شانه) چیست؟

روتاتور کاف از چهار گروه عضلانی تشکیل شده است. تاندون هایی که به این عضلات متصل هستند وظیفه شان کمک کردن به تثبیت و حرکت دادن مفصل شانه است. عضلاتی که روتاتور کاف را تشکیل میدهند شامل عضله فوق خاری (سوپرااسپیناتوس Supraspinatus)، ماهیچه تحت کتفی (ساب اسکاپولاریس subscapularis)، ماهیچه گرد (ترس teres) و ماهیچه تحت خاری (اینفرااسپیناتوس infraspinatus) هستند.

عضلاتی که روتاتور کاف را تشکیل میدهند

بخش تاندونی روتاتور کاف بخشی از این عضله است که بافت تاندونی دارد و کار آن اتصال دادن این عضله به استخوان است. عضلات روتاتور کاف عضلات کوچک تثبیت کننده ای هستند که کار اصلی آن ها ثابت نگه داشتن و محکم کردن مفصل شانه است. از میان این چهار تاندون، معمولاً تاندونی که آسیب می بیند، تاندون عضله فوق خاری(سوپرااسپیناتوس) است.

پارگی روتاتور کاف می تواند به صورت جزئی (یعنی فقط بخشی از آن دچار آسیب دیدگی شده باشد) و یا به صورت کامل (به طور کامل پاره و جدا شده است) باشد.  پارگی کامل در خود تاندون یا ماهیچه روتاتور کاف(شانه) قابل درمان و بهبودی نیست. یعنی این که انتهای عضله ای که پاره شده و از استخوان جدا شده است، دیگر به استخوان به صورت خود به خودی اتصال نمی خورد. این در صورتی است که با پارگی ناقص تاندون همچنان دست و شانه عملکرد خود را خواهند داشت و نیازی به عمل جراحی نخواهد بود.

 

علل پارگی تاندون روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

علل پارگی تاندون روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

آسیب دیدگی روتاتور کاف (تاندونهای شانه)معمولاً به علت ضربه و شوکی که به شانه وارد می شود اتفاق می افتد. در بیشتر اوقات روتاتور کاف (تاندونهای شانه) به علت استرس و فشارهای مکرر و زیاد به شانه آسیب می بیند. مثلاً حرکات و فعالیت های شدیدی که در آن دست بالای سر قرار دارد مثل پرتاب کردن، شنا کردن یا برداشتن وزنه، می تواند به روتاتور کاف(تاندونهای شانه) فشار زیادی وارد کند که نتیجه آن پارگیاین تاندونها خواهد بود. رایج ترین عامل و اتفاقی که باعث آسیب دیدن روتاتور کاف (تاندونهای شانه) می شود این است که فرد در حالی که دستانش باز است به زمین می خورد که باعث می شود تمام ضرب و فشار ناشی از برخورد با زمین از طریق دست به شانه وارد شود.

به خصوص زمانی احتمال آسیب دیدگی و پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه) افزایش پیدا می کند که خارهای استخوانی در اطراف، به روتاتور کاف(تاندونهای شانه) فشار وارد می کنند و باعث پارگی های ریز و جزئی به مرور زمان می شوند. خارهای استخوانی معمولاً در اثر ایجاد التهاب در اطراف مفاصل ایجاد می شوند.

 

علائم پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

علائم پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

بارزترین علامت و نشانه آسیب به روتاتور کاف(تاندونهای شانه) درد در سمت پهلوی شانه است. معمولاً این درد به اطراف هم انتشار داشته و باعث می شود کنار دست و آرنج هم دچار درد شود. نکته مهم در مورد این درد این است که درد ناشی از پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه) از آرنج پایین تر را تحت تأثیر قرار نمی دهد و تا همین محل بیشتر انتشار ندارد.

در عمل، بیشترین چیزی که موجب آزار و اذیت کسانی که دچار پارگی روتاتور کاف (تاندونهای شانه)می شود، درد و محدودیت حرکتی دست آن هاست. در این حالت محدوده حرکتی دست ها به سمت بالا و به سمت خارج کاهش پیدا می کند و با درد همراه می شود.

نشانه های پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

بنابر این یکی دیگر از نشانه های پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه) این است که شما در این حالت به راحتی قادر به بلند کردن دست نخواهید بود. اگر هم شرایط طوری است که کلاً نمی توانید دستتان را بلند کنید، احتمالاً دچار پارگی شدید روتاتور کاف (تاندونهای شانه) شده اید.

در بیشتر موارد پارگی روتاتور کاف (تاندونهای شانه) نیاز به جراحی ندارد. هر چند که پارگی کامل روتاتور کاف که باعث کاهش شدید توانایی های دست و ایجاد درد می شود، معمولاً به غیر از جراحی راه حل دیگری برای درمان ندارد.

شاید به نظر برسد که این عضلات در طول روز فعالیت زیادی ندارند و تأثیر آن ها در زندگی روزمره زیاد نیست. اگر با آناتومی بدن آشنا شوید و اتصالات مختلفی که در شانه وجود دارد را مطالعه کنید متوجه می شوید که عدم کارایی یک عضله می تواند به صورت زنجیره وار بر عملکرد خیلی از عضلات دیگر هم اثر بگذارد. به این صورت که در پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه) کارهای ساده و روزمره مانند خوابیدن به پهلو، برداشتن یک شی که در ارتفاع قرار دارد یا حتی شانه کردن موها همگی با درد همراه می شوند.

 

دستور العمل کلی درمانی برای جلوگیری از آسیب بیشتر

تقویت و بهبود عملکرد شانه

هدف اصلی در درمان اولیه تمام مفاصلی که دچار آسیب دیدگی شده اند این است که به هر نحو ممکن التهابی که احتمالاً در مفصل ایجاد شده است برطرف شود. در مرحله بعد بازیابی دامنه حرکتی و در مرحله آخر هم بازیابی قدرت و توانایی عضلانی مد نظر قرار می گیرد.

وقتی آسیب دیدگی به صورتی است که درد در شانه احساس می شود، احتمالاً تورم و التهاب هم در کنار آن وجود دارد. در این مواقع استفاده از یخ درمانی برای کاهش التهاب می تواند ایده خوبی به حساب بیاید. برای انجام یخ درمانی باید یخ به صورت مستقیم از کنار (پهلو) بر روی شانه به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قرار بگیرد.

علاوه بر استفاده از یخ درمانی از دارو های ضد التهاب هم می توان استفاده کرد. مثل مصرف تمام داروهای دیگر، داروهای ضد التهاب هم حتماً باید پس از مشورت با پزشک مصرف شوند.

گاهی اوقات ممکن است برش ها و پارگی های ریز و جزئی باعث ایجاد التهاب مزمن و درد در شانه شده باشد. در این موارد ممکن است تزریق کورتیزون (نوعی داروی ضد التهاب) به عنوان یک راه حل کمکی انجام شود تا التهاب در محل کاهش پیدا کند.

همان طور که گفتیم، وقتی بخشی از تاندون دچار پارگی می شود، دیگر بدن نمی تواند آن را به استخوان متصل کند. ولی روش ها و فعالیت هایی هست که می تواند به تقویت و بهبود عملکرد شانه کمک کند.

 

ورزش و فیزیوتراپی برای بهبود آسیب دیدگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

ورزش و فیزیوتراپی برای بهبود آسیب دیدگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

اگر در اثر آسیب دیدگی روتاتور کاف، مشکل محدود شدن دامنه حرکتی شانه و دست را تجربه نکرده اید، نیازی به انجام ورزش های کششی ندارید. ولی اگر دامنه حرکتی دست و شانه پس از آسیب دیدگی محدود شده است باید قبل از اینکه به تقویت عضلات بپردازید، محدوده حرکتی را افزایش دهید و به حد معمول برسانید.

زمانی که یکی از تاندون ها دچار پارگی شده باشد، انجام ورزش های تقویتی باعث تقویت عضلات دیگر روتاتور کاف می شود و این عضلات می توانند تا حد زیادی عدم کارایی تاندون پاره شده را جبران کنند. نکته مهمی که باید به یاد داشته باشید این است که هنگام ورزش های قدرتی نباید به هیچ وجه احساس درد داشته باشید.

ورزش و فیزیوتراپی برای بهبود آسیب دیدگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

نکته مهم دیگر این است که ورزش های قدرتی را باید آهسته و آرام انجام دهید. عضلات روتاتور کاف (تاندونهای شانه) از دسته عضلات استقامتی هستند و برای تقویت آن ها باید حرکات به صورت آرام و استقامتی انجام شود. در نتیجه وقتی که ورزشی که انجام می دهید برایتان ساده شد و نیاز داشتید سطح دشواریش را بالاتر ببرید، اولی تعداد تکرار آن حرکات را افزایش دهید و بعد از آن که به آن هم عادت کردید، مقدار وزن را افزایش دهید.

 

تزریق پی آر پی( پلاسمای غنی از پلاکت) بر روی تاندون آسیب دیده با کمک سونوگرافی

یکی از روشهای نوین که در سرعت بخشیدن به ترمیم بافتهای آسیب دیده بدن نقش چشمگیری دارد، تزریق پی آر پی یا پلاسمای غنی از پلاکت است. در این روش از خون خود فرد جهت تهیه پی آر پی استفاده شده و سپس با کمک سونوگدرافی محل آسیب را مشخص کرده و ماده پی ار پی را در همانجا تزریق می کنیم. تزریق پی ار پی ممکن است یک یا دو نوبت دیگر جهت حصول بهترین پاسخ تکرار شود.

 

عمل جراحی برای درمان پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

عمل جراحی برای درمان پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه)

گاهی اوقات پارگی روتاتور کاف(تاندونهای شانه) به حدی شدید است که به غیر از انجام جراحی راه حل دیگری وجود ندارد. انجام جراحی برای پیوند مجدد روتاتور کاف، نسبتاً پیچیده و دشوار محسوب می شود. پس از انجام عمل جراحی، عملاً شانه به مدت حدود ۶ هفته باید ثابت بماند و توانایی حرکتی خود را از دست می دهد. پس از عمل جراحی بافت ها حدود ۴ ماه زمان لازم خواهند داشت تا خود را ترمیم کنند البته به شرطی که تمرینات و ورزش های لازم بر روی آن ها انجام شود

پس از گذشت دوره بازیابی، حرکت دادن شدید عضلات به مدت حدود ۶ هفته ممنوع خواهد بود. پس از انجام عمل جراحی کنترل درد و تورم یکی از مسائل اساسی خواهد بود که بیمار با آن درگیر می شود که استفاده از یخ درمانی و دارو های مسکن معمولاً کارایی زیادی در این مرحله پیدا می کنند.

در ۶ هفته اول پس از انجام عمل جراحی، فرد باید به فیزیوتراپ مراجعه کند. در آن جا معمولاً یک سری ورزش ها و حرکات کششی لازم است انجام شود. عوارض جانبی احتمالی بعد از انجام عمل جراحی خشک شدن شانه ها یا به اصطلاح ایجاد «شانه های یخ زده» است. نیازی به گفتن نیست که به علت فعالیت ها و حرکات بسیار محدود، قطعاً فعالیت های روزانه با چالش زیادی همراه می شوند.

اگر شانه آسیب دیده در سمتی باشد که بیشتر با آن کار می کنید (مثلاً سمت راست) وضعیت حتی سخت تر هم می شود. خوابیدن هم یکی از کارهای دیگری است که به صورت روزانه باید انجام دهید و قطعاً با شانه ای که به تازگی جراحی شده است، کار بسیار سختی خواهد بود. هنگام خواب باید مراقب باشید که به شانه فشار زیادی وارد نشود.

پس از گذشت ۶ هفته اولیه پس از جراحی، وضعیت کمی بهتر می شود. در این مرحله به شما اجازه داده می شود که دست و شانه ها را حرکت دهید. به علاوه انجام ورزش های تقویتی هم از این مرحله آغاز می شود که البته بستگی به روند پیشرفت و بهبودی شما دارد. حرکات و ورزش های تقویتی عمدتاً با هدف تقویت عضلات در اطراف استخوان بازو و عضلات روتاتور کاف انجام می شود.

همان طور که مشخص است، انجام عمل جراحی درد سرها و مشکلات زیادی را به همراه می آورد. دقیقا به همین دلیل است که انجام عمل جراحی برای ترمیم و درمان روتاتور کاف(تاندونهای شانه) باید آخرین راه حلی باشد که در نظر گرفته می شود.

در واقع انجام عمل جراحی بر روی روتاتور کاف فقط زمانی به عنوان یک گزینه مطرح می شود که یا شما درد زیادی را متحمل می شوید یا اینکه دامنه حرکتی دست و شانه به شدت محدود شده است و مصرف داروها، انجام تزریق، فیزیوتراپی و روش های دیگر همگی در بهتر کردن وضعیت شانه بی اثر بوده اند.

 

درباره دکتر علی نقره کار

فلوشيپ فوق تخصصي درد از دانشگاه علوم پزشكي ایران، بورد تخصصي آنستزيولوژي و مراقبتهاي ويژه از دانشگاه علوم پزشكي تهران، بازرس انجمن رژيونال آنستزي و درد ايران (ISRAPM)، مدیر داخلی مجله علمی - پژوهشی بیهوشی

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *